باحالترینا گلچینی از باحالترینا!

فرهنگی

یادگار‌های هزار ساله دختر فردوسی در خراسان

منتشر شده

در

حکیم ابوالقاسم فردوسی آن‌قدر بزرگ و چنان در تاریخ این سرزمین تأثیرگذار است که کمتر اتفاق می‌افتد درباره زندگی شخصی‌اش سخن بگوییم و از درگذشت غریبانه او، روایتی را نقل کنیم.

غفلت از ابعاد مختلف زندگی این بزرگمرد ایران، آگاهی از تأثیرات وی بر زمانه خودش را در میان علاقه‌مندان او، محدود کرده‌است. چنان‌که شهرت دارد، حکیم توس در سال 329 هـ.ق (319 خورشیدی) زاده شد و در 416 هـ.ق (403 خورشیدی) درگذشت؛ اگر این تاریخ‌ها را درست بدانیم، حکیم توس زندگی پرباری به مدت 84 سال شمسی داشته‌است.

او بزرگ‌زاده‌ای از خاندان‌های ریشه‌دار خراسان بود که به آن‌ها «دهقان» می‌گفتند. روایت‌های مربوط به شناخت خانواده فردوسی، یعنی معرفی همسر و فرزندانش، چندان گسترده و امیدوارکننده نیست.

زنده‌یادان حبیب یغمایی و ملک‌الشعرا بهار، با استفاده از محتویات شاهنامه (به ویژه داستان بیژن و منیژه)، همسر او را بانویی اصیل‌‌زاده و هنرمند دانسته‌اند که برای حکیم توس، دو فرزند آورد؛ نخست پسری که ظاهراً در 37 سالگی و در زمان حیات پدر، جان به جان‌آفرین تسلیم کرد و گویا فرزندی از خود به‌جا نگذاشت و دوم، دختری نیک‌سیرت که پس از درگذشت پدر باقی بود و با اعمال نیکی که انجام داد، در تاریخ ماندگار شد؛ بدون آن‌که نامش باقی بماند.

دختر فردوسی را باید در ردیف بانوان نیک‌اندیش و خیّری همچون گوهرشاد خاتون و پریزاد بانو بدانیم که آثار خیرخواهانه‌اش، هنوز در گوشه و کنار خطه هنرپرور خراسان باقی است و در این نوشتار، به برخی از آن‌ها اشاره خواهیم کرد.

صله‌ای که به صاحبش نرسید

پس از درگذشت حکیم توس، سلطان محمود غزنوی که در ایام حیات وی، رسم جوانمردی را به‌جا نیاورد و از پرداخت صله وعده‌داده‌شده، سر باز زد، تمام یا بخشی از آن را برای خانواده فردوسی که در آن زمان فقط شامل دختر وی می‌شد، فرستاد؛ اما او از پذیرفتن این صله خودداری و تصمیم به صرف آن در امور خیریه‌ای کرد که ثواب آن به روح پرفتوح پدر درگذشته‌اش برسد و خود نیز از این عمل خیر بهره‌ای در آخرت ببرد.

تبلور نیت خیر در «رباط ماهی»

رباط‌ها یا کاروانسراها، نقش بسیار مهمی در تجارت و مسافرت‌های بین شهری، طی قرون گذشته داشته‌اند. خراسان، به عنوان یکی از پرترددترین نواحی ایران، از دیرباز ده‌ها کاروانسرای مشهور داشت که نمونه‌ای از کامل‌ترین آن‌ها، امروزه با عنوان «رباط شرف» در مسیر مشهد به سرخس باقی است.

یکی از کاروانسراهایی که امروزه بخش زیادی از آن باقی نیست، اما به واسطه بانی و سازنده‌اش، شهرتی فراوان در متون تاریخی دارد، کاروانسرایی‌ است که آن را با نام «چاهه» یا «ماهی» می‌شناسیم. رباط ماهی، کاروانسرایی است در 75 کیلومتری شمال‌شرقی مشهد، بین دو کاروانسرای «سنگ‌بست» و «شرف» که امروزه ویرانه‌هایی از آن باقی مانده است.

این کاروانسرا، پیش از تولد فردوسی و ظاهراً به همت مردی که مرحوم پیرنیا،مورخ معاصر، وی را «ابوالحسن محمد بن حسن‌ماه» می‌داند، ساخته شد و مقدسی، جغرافی‌دان نامی قرن سوم، به این کاروانسرا، به عنوان یکی از منازل راه نیشابور به سرخس، اشاره کرده‌است. با این حال، به نظر می‌رسد که در زمان حیات فردوسی، این کاروانسرا دچار تخریب و ویرانی شده و نیازمند بازسازی بود.

نظامی‌عروضی در کتاب مشهور «چهار مقاله» و حافظ ابرو در «تاریخ» خود، به موضوع تجدید بنای کاروانسرای ماهی به دستور دختر فردوسی و با پول سرایش شاهنامه اشاره کرده‌اند. در مقدمه شاهنامه بایسنغری، این مطلب به‌نقل از ناصرخسرو و سفرنامه وی آمده‌است؛ هر چند که در نسخه امروزی کتاب ناصرخسرو، اثری از این مطلب وجود ندارد.

«عتبی»، در کتاب «تاریخ یمینی» که مربوط به حوادث دوره غزنوی و مطابق میل امرا و سلاطین این دودمان است، ماجرای اختصاص وجه صله به ساخت کاروانسرای ماهی را نقل می‌کند، اما آن را ابتکار سلطان محمود می‌داند که انجام کار را به خواجه ابوبکر بن اسحاق کرّامی واگذار کرد. با این حال، چنین به نظر می‌رسد که این ادعا، مقرون به صحت نیست و دختر فردوسی نقشی مهم در این خدمت عمومی و بازسازی کاروانسرای ماهی داشته‌است.

خرج پُل‌سازی و سدسازی

یکی دیگر از بناهای معروف اطراف شهر مشهد که شهرتی تاریخی دارد، بند گلستان است؛ سدی بسته‌شده روی رودخانه‌های فصلی جنوب شهر که از قدیم‌الایام نقش مهمی در مشروب‌کردن اراضی پایین دست داشته‌است. چنان‌که شهرت دارد، این سد توسط گوهرشاد خاتون در دوره تیموری، تجدید بنا و وقف شد.

با این حال، مستنداتی وجود دارد که نشان می‌دهد، به احتمال زیاد، پایه‌های اولیه این بند راهبردی که در تأمین آب کشاورزی منطقه، سهم انکارناپذیری دارد، توسط دختر فردوسی و با صرف بخشی از دستمزد سرایش شاهنامه گذاشته شد. این موضوعی است که می‌توان در متون قدیمی، تاریخ شفاهی و پژوهش‌های دوران اخیر، مانند مقاله مربوط به بندگلستان در «دایره‌المعارف آستان‌قدس رضوی»، ردپایی از آن یافت.

دیگر یادگاری دختر فردوسی در خراسان، پلی بود که روی رودخانه کشف‌رود ساخته یا به قولی مرمت شد که برخی موقعیت آن را، در نزدیکی پل‌خاتون سرخس می‌دانند. این پل که امروزه اثری از آن در دسترس نیست یا دست‌کم محل قرار گرفتن آن، به تحقیق معلوم نشده‌است، در آن زمان کاربرد فراوانی در حمل و نقل عمومی داشت و باعث کوتاه‌شدن مسیر مسافرانی شد که از سمت فرارودان، قصد مسافرت به داخل فلات ایران را داشتند.

تبلیغات
برای افزودن دیدگاه کلیک کنید

یک پاسخ بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

سینما و تئاتر

نامزدهای اسکار 2021 در رشته بهترین فیلم

منتشر شده

در

توسط

در این فهرست که سه بخش دارد.مدعیان این رشته معرفی شدند.فصل  اهدای جوایز منتقدان آغاز شده است. امسال 25 فیلم را می‌توان با رده بندی پیش بینی کرد که احتمال دارد در فهرست نامزدها باشند.سال گذشته تعداد مدعیان و پیش بینی ها پنجاه عنوان فیلم بود.

نت‌فلیکس با سه فیلم «منک» ، «دادگاه شیکاگو7» و «بلک باتم ما رینی» مدعی است. کمپانی فاکس سرچ لایت با «سرزمین آواره‌ها» ساخته کلوئی ژائو یک رقیب مدعی جدی دارد.اما شاید جا برای فیلم‌های دیگری مانند «میناری»(A24) یا «پدر» (سونی پیکچرز کلاسیکس) وجود داشته باشد.

پیش‌بینی نامزدها به شرح زیر است:

1- سرزمین آواره‌ها(Nomadland)

2-دادگاه شیکاگو 7(“The Trial of the Chicago 7)

3-میناری(Minari)

4-منک(Mank)

5-یک شب در میامی(One Night in Miami)

6-پدر(The Father)؛ محصول سونی پیکچرز کلاسیکز

7-ما رینی بلک باتم(Ma Rainey’s Black Bottom)،

8-یهودا و مسیحای سیاه (Judas and the Black Messiah)، محصول برادران وارنر

9-اخبار دنیا (News of the World)، محصول یونیورسال پیکچرز

10-زن جوان آینده‌دار(“Promising Young Woman)

*رقبای بعدی

11-آوای متال(Sound of Metal)؛ آمازون استودیوز

12-5 هم‌خون(5 Da bloods)نت فلیکس

13-جشن پایان تحصیلی (The prom) نت فلیکس

14-موریتانی (“The Mauritanian”)، محصول اس تی ایکس فیلمز

15-روی صخره‌ها ( on The Rocks)، محصول مشترک اپل پلاس و A24

16-آسمان نیمه‌شب (“The Midnight Sky)، محصول نت فلیکس

17- سول/روح (Soul)، پیکسار

18-اولین گاو (First Cow)؛محصولA24

19-آمونیت (Ammonite)، محصول  نئون

20-پالم اسپرینگز(“Palm Springs)، محصول مشترک نئون وهولو

• رقبای  جوایز در ردیف بالا

21-آمریکا مقابل بیلی هالیدی(The United States vs. Billie Holiday)، محصول هولو

22-تنت(Tenet)، محصول برادران وارنر

23-تکه‌های از یک زن (“Pieces of a Woman”)، محصول نت‌فلیکس

24-شری (Cherry)، محصول اپل تی وی پلاس

25-سوپرنوا (Supernova)؛ محصول بلیکر استریت

ادامه مطلب

ادبیات

رمان های پیشنهادی خارجی

منتشر شده

در

توسط

«عقاید یک دلقک» را باید یکی از ماندگارترین آثار در تاریخ ادبیات آلمان دانست. «عقاید یک دلقک» روایت زندگی هانس شنیر، فردی از یک خانواده متمول با طرز فکری منحصر است. هانس خانه پدری را به خاطر تفاوت در نوع نگرش به زندگی و مذهب ترک گفته و به عنوان یک دلقک مشغول به کار است.

این کتاب شرایط اجتماعی آلمان تحت سلطه‌ی هیتلر و پس از دوران جنگ را به تصویر می‌کشد و به انتقاد از نهاد‌های مسیحی همسو با هیتلر، می‌پردازد.


دختر سروان اثر آلکساندر پوشکین

رمان مشهور «دختر سروان»، شاهکار آلکساندر پوشکین و سرآغاز رمان تاریخی روسیه است. «دختر سروان» داستانی رمانتیک و زندگی‌نامه‌ای است که در متن شورش پوگاچف در دوران سلطنت ملکه کاترین دوم جریان دارد.

از خرید و خواندن این رمان‌ها پشیمان نمی‌شوید (۳)

«دختر سروان»، نخستین بار در سال ۱۸۳۶ به انتشار درآمد. این رمان به شکل خاطرات رمانتیک یک افسر اصیل امپراتوری روسیه به اسم پتر آندرویچ و با زاویه دید اول شخص به نگارش درآمده است.


بابا گوریو اثر بالزاک

«باباگوریو» را بالزاک در مدت زمان چهل روز نوشت و در سال ۱۸۳۵ به صورت کتاب منتشر کرد.

از خرید و خواندن این رمان‌ها پشیمان نمی‌شوید (۳)

این شاهکار کلاسیک شرح‌حال پیرمردی به‌نام بابا گوریو است که عاشقانه دلباخته‌ی دو دختر خود است، اما مورد بی‌مهری و بی‌توجهی شدید آن‌ها قرار می‌گیرد.


ابله اثر فیودور داستایوفسکی 

«ابله» در سال ۱۸۶۹ منتشر شد. پرنس مویخکین، آخرین فرزند یک خاندان بزرگ ورشکسته، پس از اقامتی طولانی در سویس برای معالجه بیماری به میهن خود باز می‌گردد. مویخکین دچار نوعی جنون شده است که نمودار آن بی ارادگی مطلق است.

از خرید و خواندن این رمان‌ها پشیمان نمی‌شوید (۳)

«ابله» یکی از معروف‌ترین رمان‌های داستایوفسکی است که به شکلی بسیار واقع گرایانه به موشکافی شرایط جامعه و شخصیت‌های داستان پرداخته است.


مرشد و مارگاریتا اثر میخائیل بولگاکف

بولگاکف این کتاب در سال ۱۹۴۱ در زمان حکومت استالین تموم کرد، اما کتاب حدود بیست سال بعد منتشر شد. بسیاری از منتقدان ادبی از «مرشد و مارگاریتا» به عنوان یکی از بزرگترین آثار ادبیات روس یاد می‌کنند.

از خرید و خواندن این رمان‌ها پشیمان نمی‌شوید (۳)

در این رمان سه داستان در هم تنیده اتفاق می‌افتد: ماجرای شیطان در مسکو، به صلیب کشیده شدن مسیح و ماجرای عشق مرشد و مارگاریتا

ادامه مطلب

فرهنگی

فیلم های متفاوت از سینمای انگلیس

منتشر شده

در

توسط

برخورد کوتاه فیلمی به کارگردانی «دیوید لین» است که علی‌رغم محبوبیتش میان منتقدین و سینمادوستان، هرگز به‌اندازه‌ی آثاری نظیر «لورنس عربستان»، «دکتر ژیواگو » قدر و منزلت پیدا نکرده و دیده نشده است. این فیلم بر اساس نمایش‌نامه‌ی یک‌پرده‌ای زندگی بی‌تحرک اثر «نوئل کاورد» شکل گرفته است.

«برخورد کوتاه» قصه‌ی یک آشنایی و دلدادگی کوتاه‌مدت میانِ زن و مرد در آستانه‌ی میانسالی است. این فیلم اثری فوق‌العاده هیجان‌انگیز و پراحساس است که تقریباً نقصی ندارد و با مهارت و استادی ساخته شده است.

مرد سوم

«مرد سوم» فیلمی به کارگردانی «کارول رید» و نویسندگی «گراهام گرین» است. یکی از بهترین فیلم‌های تاریخ در دوران پس از جنگ جهانی دوم اروپا و پیش از آغاز جنگ سرد، درباره یک رمان نویس غربی به نام هالی که برای ملاقات با دوستش هری به وین می‌رود و متوجه می‌شود او به تازگی مرده است.

سینمای انگلیس

«مرد سوم» فیلمی دربارۀ ظهور دنیایی تازه بعد از جنگ است که در آن اصول دنیای کهن فروپاشیده و زور، قدرت و نفوذ و نه هوش، حساسیت و منطق پارامتر‌های دوام آوردن هستند.

پیشخدمت

«پیشخدمت»، به اعتقاد بسیاری از منتقدان، بهترین ثمره همکاری «جوزف لوزی» در مقام کارگردان و «هارولد پینتر» در مقام فیلمنامه‌نویس است؛ شاهکاری تمام‌عیار متعلق به سنتِ سینمای هنری اروپا، که هنوز هم بعد از چند دهه، تماشایی‌ است.

سینمای انگلیس

این فیلم داستان مردی عالی‌رتبه به نام تونی است که شخصی به نام بارت را در سِمت پیشخدمت خود استخدام کرده است. پیچیدگی داستان و شخصیت‌ها فیلم را به شاهکاری فراموش نشدنی تبدیل می‌کند.

حالا نگاه نکن

فیلم «حالانگاه نکن» توسط یکی از نوابغ سینما با نام «نیکلاس روگ» ساخته شده که کارگردان شناخته شده‌ای در ایران محسوب نمی‌شود. فیلم نامه‌ی «حالا نگاه نکن» را «آلن اسکات» براساس داستانی کوتاه به همین عنوان از «دافنه دوموریه» نوشته است.

سینمای انگلیس

آن چه سینمایی «حالا نگاه نکن» را جذاب می‌کند، این است که در خلال فیلم همه چیز شیطانی و مرموز به نظر می‌رسد و این ویژگی تا پایان فیلم نیزادامه دارد. این فیلم با فیلمبرداری، تدوین و استفاده از عناصر رازآلود و تاریک در یک فضای ترسناک، هنوز به عنوان یکی از شاهکار‌های تریلر روان شناسانه محسوب می‌شود.

 قوش 

«قوش» دومین فیلم «کن لوچ» در سال ۱۹۷۰ ساخته شد که به عنوان یکی از بهترین فیلم‌های تاریخ سینمای انگلستان شناخته شده است.

سینمای انگلیس

این فیلم بر اساس رمانی اثر «بری هاینز» ساخته شده و به روایت داستان بیلی کاسپر می‌پردازد؛ یک نوجوان فکور و نحیف که اهل شهر معدنی‌ای به نام بارنسلی است.« کن لوچ» در «قوش» سعی دارد زندگی و فعالیت کارگر انگلیس در دهه ۶۰ را به شکلی صادقانه به تصویر بکشد.

رگ یابی

فیلم «رگ یابی» به کارگردانی «دنی بویل» با اقتباس از رمان پرفروش «اروین ولشریال» که در ادینبرگ اسکاتلند رخ داده و داستان طنز تلخ فرار از دنیای واقعی و آلوده شدن به مواد مخدر را نشان می‌دهد.

سینمای انگلیس

«رگ‌یابی»، روایت‌گر روزمرگی‌های جوان‌هایی است که در دام خلاف و مواد مخدر فرو رفته‌اند؛ با این وجود، هنوز هم دیوانه‌وار در جاده‌های تباهی و خودویرانگری پیش می‌روند. «رگ‌یابی» ساختار غیرمتعارفی دارد که با وجود سال‌ها از زمان ساختش، دیدنی و تأثیرگذار است.

راز‌ها و دروغ‌ها

«راز‌ها و دروغ ها» پنجمین فیلم «مایک لی» کارگردان انگلیسی که در جشنواره فیلم کن ۱۹۹۶ برنده نخل طلا شد، است. «راز‌ها و دروغ ها» روایتگر زندگی سینتیا زنی است که به تنهایی دختر بیست ساله خود را بزرگ کرده و با او زندگی می‌کند.

سینمای انگلیس

هیچ‌گونه  احساسات سطحی گری در این فیلم وجود ندارد؛ «لی» از هر گونه کلیشه‌ای دوری جسته است تا بتواند تنش واقعی در ذات موقعیت را به خوبی روایت بکند.

ادامه مطلب

پنجدری